baner fb warsztaty

Galasy, cecidia, wyrośla roślinne. Czym są, jak powstają?

Kategoria: przyrodaartykuly Opublikowano: piątek, 15, lipiec 2016 Sebastian

Przez galasy rozumiemy różnego rodzaju, kształtu i wielkości wyrośla roślinne, których rozwój i wzrost indukowanyCynips longiventris jest przez organizm obcy. Jedni badacze definiują galasy jako wszelkie wyrośla roślinne, natomiast zdecydowana większość specjalistów nazywa galasami tylko te wyrośla, które powstały na skutek działalności organizmów zwierzęcych (zoocecidia), szczególnie stawonogów.

Zoocecidia stawonogów reprezentowane są przez niesamowitą różnorodność, będącą dziełem roztoczy i owadów. Wśród tych pierwszych znajdziemy szpeciele (nadrodzina Eriophyoidea), które masowo pojawiają się na rozmaitych roślinach. Chyba najbardziej znane i dostrzegalne są galasy różkowca lipowego (Eriophyes tiliae). Zdecydowanie bardziej skomplikowane w swej strukturze i nie tylko, są galasy owadów. Spośród nich przytoczmy: chrząszcze, błonkówki, muchówki, wciornastki, mszyce, czy ochojniki. Przemiany pokoleń, morfologia i anatomia galasów obejmują liczne różnice, co świadczy pośrednio o konwergencyjnym charakterze wykształcenia zdolności tworzenia galasów w obrębie rzędu owadów.

Wśród błonkówek (Hymenoptera) najczęściej spotykamy galasy galasówkowatych (Cynipidae), szczególnie te powstające na dębach (Quercus spp.). Wielu z nas widziało na liściach krajowych gatunków dębów niewielkie dyski rewisia (Neuroterus spp.), mniejsze bądź większe kule galasówek (Cynips spp.), czy szyszkopodobne galasy letyńca różanego (Andricus foecundatrix), powstające na pędach dębów. Fantastyczne skomplikowanie cykli życiowych, następowanie po sobie pokoleń jedno- i obupłciowych, rozwój dwóch pokoleń galasów w ciągu roku (często na innych częściach tego samego żywiciela) to świadectwo piękna procesu ewolucji i jej nieodgadnionych wciąż mechanizmów. Niektóre galasotwórcze błonkówki są uważane za poważne szkodniki, np. Leptocybe invasa, tworząca galasy na liściach eukaliptusa. Masowo występujące galasy mogą prowadzić do zamierania licznych eukaliptusów. Z punktu widzenia rośliny posiadanie galasów nie niesie korzyści, ponieważ po pierwsze należy go stworzyć, czyli użyć własnych zasobów i energii na rzecz obcego organizmu, po drugie należy organizm ten, jak i tkankę galasa odżywiać. Liczne badania wskazują na silną alokację pierwiastków i wybranych związków chemicznych, w tym cukrów, do Neuroterus quercusbaccarumtkanki galasów, a zatem stanowi świadectwo stałej ingerencji galasotwórcy w fizjologię rośliny. Nie dziwi, więc, fakt, że masowo występujące galasy na gospodarzu, szczególnie młodym, prowadzą do zaburzeń wzrostu, rozwoju, nawet w skrajnych przypadkach śmierci.

Badania nad ekologią organizmów tworzących galasy prowadzone są często w oparciu o hipotezy wigoru gospodarza. Hipoteza Plant Vigor Hypothesis (z wolna: Hipoteza Witalności Gospodarza Roślinnego) zakłada, że najkorzystniej żerować, a zatem i zakładać wyrośla na dużych organach i częściach (modułach) roślin, ponieważ są one zasobne w składniki odżywcze – od minerałów po metabolity niezbędne do prawidłowego funcjonowania. Z kolei hipoteza Optimal Module Size Hypothesis (z wolna: Hipoteza Optymalnej Wielkości Modułów) sugeruje, iż najlepiej tworzyć galasy na średniej wielkości modułach. Poprzez moduł możemy rozumieć organ (np. liść, kwiat) lub cały przyrost (obejmujący pęd, liście, kwiaty). Jest to zatem pojęcie dość plastyczne. Dlaczego średnie są lepsze? Z założenia i badań stojących za hipotezą: duże moduły, owszem są zasobne, ale zarazem odznaczają się na tyle silną witalnością, że są w stanie skutecznie stosować mechanizmy obronne, uniemożliwiając skuteczne założenie galasa. Z kolei małe moduły, o ile są słabsze i łatwiej je zasiedlić, to mogą być za mało wydajne metabolicznie, by podołać odżywieniu siebie, galasów i organizmów wewnątrz się rozwijających. To zaś prowadzi do śmierci np. liścia wraz z tworzącym się wyroślem i owadem. Dla galasotwórcy byłoby to zbyt kosztowne, aby polegać na takich modułach, stąd niniejsza hipoteza zakłada odrzucanie ich.

Podsumowując:

Plant Vigor Hypothesis – duże najlepsze.

Optimal Module Size Hypothesis – małe złe, duże też niedobre.

W artykule tym będę zamieszczał zdjęcia polskich galasów, być może komuś się kiedyś to przyda :)


Galasy błonkówek (Hymenoptera):

Galasówkowate (Cynipidae):

neuroterus numismalis 01

Neuroterus numismalis (rewiś numizmatek),

galasy pokolenia dwupłciowego, wydadzą 

pokolenie jednopłciowe [21.09.2016].

neuroterus numismalis 02

Neuroterus numismalis (rewiś numizmatek),

galasy pokolenia dwupłciowego, wydadzą 

pokolenie jednopłciowe [21.09.2016].

Neuroterus quercusbaccarum

Neuroterus quercusbaccarum (rewiś dębowy),

galasy pokolenia jednopłciowego, wydadzą 

pokolenie dwupłciowe [10.05.2016].

Neuroterus quercusbaccarum

Rewiś dębowy, galas pokolenia dwupłciowego;

wewnątrz pokolenie samic [20.09.2016].

n q bacca obuz 300418

Neuroterus quercusbaccarum (rewiś dębowy), galasy pokolenia jednopłciowego, wydadzą pokolenie dwupłciowe [30.04.2018].

n q bacca obuz 300418 gall

N. quercusbaccarumgalasy pokolenia jednopłciowego, wydadzą pokolenie dwupłciowe. Na Quercus robur 'Aurea', Zielona Góra [30.04.2018].

cynips quercusfolii ze 0915

Cynips quercusfolii (galasówka dębianka), galas pokolenia dwupłciowego, wyda pokolenie jednopłciowe (samicę) [3.10.2015].

Cynips quercusfolii

Samica opuściła już galas, aby złożyć jaja w zimujące pąki dębów [07.02.2016].

Cynips longiventris

Cynips longiventris - galas pokolenia

obupłciowego [18.08.2015].

Andricus curvator

Andricus curvator [18.06.2016]. 

Szypszyniec różany (Rhodites rosarum syn. Diplolepis rosae)

Rhodites rosarum (syn. Diplolepis rosae)

(szypszyniec różany) [30.07.2015].

rhodites r ii16 01

Wyhodowany Rhodites rosarum 

(szypszyniec różany) [17.02.2016].

rhodites r ii16 02

Wyhodowany Rhodites rosarum 

(szypszyniec różany) [17.02.2016].

Biorrhiza pallida

Galas pączka dębu szypułkowego. Twórca: Biorrhiza pallida (korzenica dębowa) [28.04.2018, Tarnawa/Zabór].

Biorrhiza pallida

B. pallida - pokolenie wiosenne; samce i samice wewnątrz. [28.04.2018, Tarnawa/Zabór].

Pilarzowate (Tenthredinidae):

Pontania acutifoliae

Galas Pontania sp. (acutifoliae?) na wierzbie

[7.06.2015].

Pontania proxima

Galasy Pontania proxima na wierzbie

[7.06.2015].


Muchówki (Diptera):
Pryszczarkowate (Cecidomyiidae):

Mikiola fagi

Galas garnusznicy bukowej (Mikiola fagi) na liściu buka zwyczajnego [6.07.2015].

bukgora06X15

Galasy mogą przebarwiać się na czerwono [21.10.2016].

hartigiola annulipes

Hartigiola annulipes tworzy galasy na liściach buka zwyczajnego Fagus sylvatica [21.09.2016].

bukgora09X15Hartigiola annulipes - galas [21.10.2016].

Didymomyia tiliacea

Didymomyia tiliacea tworzy galasy na liściach 

kilku gatunków lip [21.06.2015].

Spurgia euphorbiae

Spurgia euphorbiae galas na wilczomleczu sosnce. 

Stary Kisielin/Zielona Góra [23.07.2017].


Pluskwiaki (Hemiptera):
Ochojnikowate (Adelgidae):

Mikiola fagi

Galasy ochojnika świerkowo-modrzewiowego
(Adelges laricis) na Picea abies [4.06.2016].

bukgora06X15

Galas Adelges laricis na świerku pospolitym 
(Picea abies) [4.06.2016].

bukgora06X15

Galasy Adelges abietis na świerku pospolitym 
(Picea abies) [27.07.2013].

Odsłony: 1227